Hoe het kickboksen en het muaythai Nederland bereikten

Via Tokio naar Amsterdam, niet via New York

Het kickboksen kent twee geboortegronden: Japan en de Verenigde Staten. In Japan ontstond het uit de harde karatestijlen, zoals kyokushinkai, met duidelijke invloeden van het muay thai. In de Verenigde Staten werd het opgezet als een systeem om vechters van verschillende stijlen met elkaar te laten meten. Twee verschillende uitgangspunten, en Nederland koos een van de twee.

In Nederland werd het kickboksen geïntroduceerd door Jan Plas van de Mejiro Gym in Amsterdam en Thom Harinck van sportschool Chakuriki, eveneens in Amsterdam. Samen richtten zij in 1976 de Nederlandse Kick Boxing Bond op, de NKBB. Beide gyms waren sterk beïnvloed door het Japanse kickboksen en het kyokushin-karate, niet door de Amerikaanse variant. Precies daarom lijkt het Nederlandse kickboksen tot vandaag meer op thaiboksen dan op het Amerikaanse full contact. Wie het ontstaan van het kickboksen volgt, ziet die Japanse lijn overal terugkomen.

Waarom de Japanse lijn en niet de Amerikaanse?

In Japan legde de karateka Tatsuo Yamada in de jaren vijftig de basis voor een sport die karate en muay thai mengde. De bokspromotor Osamu Noguchi werkte dat verder uit en gaf de nieuwe sport een naam: kick boxing, een Japans anglicisme uit de jaren zestig. In 1966 richtte Noguchi de Kickboxing Association op, de eerste sanctionerende bond, en op 11 april 1966 vond in Osaka het eerste kickboksevenement plaats.

De Amerikaanse lijn begon later. Op 17 januari 1970 vond de eerste Amerikaanse partij plaats, Joe Lewis tegen Greg Baines. Daarna volgden de bonden: de PKA in 1974, de WKA in 1976. Die Amerikaanse variant groeide uit het puntenkarate en bleef dichter bij wat men full contact noemt, zonder de clinch en zonder de knietechnieken uit het thaiboksen. De Japanse lijn hield die wél, omdat zij rechtstreeks uit het contact met muay thai was ontstaan.

De elleboog die de grens markeert

Het duidelijkste verschil tussen beide takken staat in de regels over de elleboog. Elleboogstoten zijn in het kickboksen, anders dan bij het traditionele thaiboksen, niet toegestaan. In het thaiboksen zijn de wapens van de vechter expliciet de vuisten, ellebogen, knieën en benen, met trappen op hoofd, lichaam en bovenbeen.

Die grens is niet willekeurig. De Japanse karateka's die in de jaren zestig naar Thailand trokken, ondervonden haar aan den lijve. Op 12 februari 1963 vonden de zogenaamde 'Karate vs. Muay Thai'-partijen plaats: drie karateka's van de Oyama-dojo, het latere kyokushin, gingen naar het Lumpinee-stadion. Kenji Kurosaki vocht mee en werd door een elleboog knock-out geslagen. De Engelse Wikipedia dateert dezelfde expeditie op februari 1964 en noemt als tegenstander Rawee Dechechai. De bronnen geven twee data, en die tegenspraak staat hier gewoon naast elkaar.

Wat betekent de clinch in het Nederlandse gevecht?

Omdat het Nederlandse kickboksen van de Japanse variant afstamt, kent het de clinch. Vergeleken met de van Eurosport afgeleide K-1 mag er in het Nederlandse gevecht wél geclincht worden. Hoe snel de clinch wordt opgebroken, hangt af van de klasse en de kickboksbond. Er bestaat immers geen enkel internationaal bestuursorgaan voor de sport: bekende organen zijn de WAKO, de WKA en de ISKA, en hun wedstrijden hanteren verschillende regels.

Bij sommige Nederlandse wedstrijden gaan de regels nog verder en zijn ook elleboogstoten toegestaan. Men spreekt dan van Thaise regels of full muay thai. In die gevallen nadert het Nederlandse gevecht het thaiboksen weer volledig, terwijl een partij volgens gewone Nederlandse regels er met de afgeschafte elleboog juist duidelijk van afstaat.

Muay thai en kickboksen, twee sporten met een gezamenlijke geschiedenis

Eind jaren zestig, begin jaren zeventig begonnen Europeanen en Amerikanen zich steeds meer in het muay thai te verdiepen, en in diezelfde periode kwam de sport naar Nederland. Hier werd het thaiboksen door reglementaire aanpassingen omgevormd tot kickboksen: bepaalde technieken werden verboden en de traditionele rituele dansen, de ram muay, verdwenen uit het wedstrijdprogramma.

Het muay thai zelf is veel ouder dan de Japanse of Amerikaanse takken die eruit voortkwamen. Het wordt al eeuwen in Thailand beoefend en stamt af van de gewapende krijgskunst krabi krabong. Oudere benamingen zijn Mai See Sawk, Muay Pahuyuth, Chaiaboksen en Siamees boksen. In de beginperiode van het Nederlandse kickboksen voedden de twee sporten elkaar: bekende kickboksers van de Mejiro Gym in de begintijd waren Rob Kaman, Lucien Carbin en Fred Royers, later sportverslaggever. Kaman groeide later uit tot een van de grote namen van het Nederlandse muay thai, naast Ramon Dekkers, Rayen Simson, Ilonka Elmont en Jorina Baars.

Hoe de disciplines de twee werelden scheiden

De scheidslijn tussen puntenvechten en vol contact loopt dwars door het kickboksen heen. Bij taekwondo als wedstrijdsport draait alles om het behalen van punten; bij het thaiboksen is het de bedoeling de tegenstander zo hard mogelijk te raken. Dat verschil verklaart waarschijnlijk ook waarom de manier van trappen bij kickboksen en thaiboksen anders is dan bij taekwondo.

Wie de disciplines van het kickboksen naast elkaar zet, herkent die twee werelden meteen. Op de tatami staan vier disciplines: Semi Contact, Light Contact, Kick Light en Musical Forms. In de boksring staan er drie: Full Contact, Low Kick en K-1. Het Amerikaanse erfgoed leeft vooral in de tatami-disciplines met hun punten, het Japanse erfgoed in de ringvarianten met low kicks en clinch.

Waar dit dossier ophoudt

Over de vraag hoe snel het Nederlandse kickboksen na 1976 groeide, of over de eerste Nederlandse wedstrijden onder Thaise regels, publiceert de geraadpleegde Wikipedia-pagina geen gegevens. Ook over het exacte tijdstip waarop Jan Plas en Thom Harinck elkaar vonden en de NKBB oprichtten, geeft de Nederlandse pagina alleen het jaartal 1976.

Wel staat er nog een open eind: er is geen sprake van één wereldkampioenschap kickboksen, en titels worden uitgegeven door afzonderlijke organisaties zoals K-1 en Glory. De Nederlandse K-1-jaren laten zien wat Nederlandse vechters in zo'n toernooi van een organisatie zonder Overkoepelende bond hebben gepresteerd. De volledige passage over de Japanse oorsprong en de Nederlandse invoering staat op de Nederlandse kickbokspagina, die ook de punten tellingen per discipline in detail geeft.