De geschiedenis van het muaythai

Eeuwen oorlogsvoering, eeuwen boksen

Het muaythai wordt al eeuwen in Thailand beoefend. De sport stamt indirect af van krabi krabong, de gewapende krijgskunst waarbij de vechter zwaard en stok hanteerde. Wie zijn wapens verloor, kon terugvallen op acht lichaamsdelen: vuisten, ellebogen, knieën en benen. Die ongewapende vorm heette muay boran, het oude boksen, en daaruit ontstond later het wedstrijdgerichte muaythai. Oudere benamingen voor de sport zijn Mai See Sawk, Muay Pahuyuth, Chaiaboksen en Siamees boksen, naar Siam, de oude naam van Thailand.

De vroegste vaste punten in de bronnen liggen in het koninkrijk Sukhothai, tussen 1238 en 1268. In die periode gold muaythai als een kunstvorm. De sport diende er om moedige krijgers af te leveren, mannen met een uitzonderlijke fysieke conditie die voorbereid waren op leiderschap en oorlog tegen buurkoninkrijken.

Wanneer werd de sport een hofaangelegenheid?

In 1431 zette koning Borommarachathirat II van Ayutthaya groepen Siamese boksers in tijdens zijn veldtocht tegen de Khmer. Vanaf 1455 werd muaythai officieel verbonden aan het Siamese hof, in de Ayutthaya-periode. De sport was vanaf dat moment geen volksvermaak alleen meer, maar een instelling met een plaats in de staatsordening.

Het bekendste koningsverhaal uit die tijd is dat van Suriyenthrathibodi, de tijgerkoning. In 1702, tijdens zijn regeerperiode, deed hij zelf mee aan muay-wedstrijden bij een tempelfeest. In 1788 noteerde de kroniek van Rattanakosin de komst van twee Franse boksende broers in Bangkok, die daar een partij tegen een Siamese bokser vochten.

Wat is er echt waar van Nai Khanom Tom?

De bekendste figuur uit de muaythai-geschiedenis is Nai Khanom Tom, in 1767, na de val van Ayutthaya. Het populaire verhaal laat hem als krijgsgevangene het opnemen tegen Birmese tegenstanders, en het wordt in Thailand jaarlijks herdacht. De geraadpleegde bronnen presenteren het echter niet als vaststaand feit. Tijdgenoot-bronnen ontbreken, en wetenschappers denken dat de legende in de twintigste eeuw is ontstaan of versterkt, tijdens de moderne natievorming van Thailand. Wie de geschiedenis van de sport serieus neemt, behandelt Nai Khanom Tom dus als legende, niet als gedocumenteerde gebeurtenis.

Een gouden eeuw en een nieuwe naam

In 1868 besteeg koning Chulalongkorn, Rama V, de troon, het begin van een gouden tijd voor het muay en voor Thailand als geheel. De koning had persoonlijk belangstelling voor de sport, organiseerde toernooien door het hele land en stelde een koninklijk bokscentrum in. In 1887 richtte hij het Departement van Onderwijs op, waarbij het muaythai een plaats kreeg in het curriculum.

De term Muay Thai als aanduiding van een aparte krijgskunst ontstond in het begin van de twintigste eeuw. De sport moest onderscheiden worden van het internationale boksen, en de oudere vorm kreeg de naam muay boran. In 1921 werd de eerste boksring van Thailand gebouwd bij Suan Kulap. Onder koning Rama VII, die regeerde van 1925 tot 1935, werden de regels van het muay gecodificeerd: scheidsrechters, getimede rondes en handschoenen maakten van het oude boksen een moderne wedstrijdsport. Wie wil weten hoe die regels zich verhouden tot die van het kickboksen, vindt dat op de pagina over muaythai of kickboksen.

Twee stadions in Bangkok

De institutionalisering van de sport is af te lezen aan haar gebouwen. Bangkok telt twee hoofdstadions voor het moderne muaythai, Rajadamnern en Lumpinee, en hun geschiedenis loopt gedeeltelijk parallel.

Rajadamnern werd gebouwd op last van premier en veldmaarschalk Plaek Phibunsongkhram. Het bouwproject stokte tijdens de Tweede Wereldoorlog door gebrek aan materiaal en werd pas in 1945 voltooid. In 1951 kreeg het stadion een betonnen dak en werd het weerbestendig. Lumpinee werd gebouwd op aandringen van generaal Praphas Charusathien, opende in 1956 aan de Rama IV Road bij het Lumphini-park en was vanaf 8 februari 2014 niet meer op die locatie. Drie dagen later, op 11 februari 2014, volgde de eerste partij aan de Ram Inthra Road, gevolgd door de officiële opening op 28 februari 2014. Meer over deze twee huizen staat op de pagina over Rajadamnern en Lumpinee.

Hoe bereikte de sport Europa en Nederland?

Eind jaren zestig en begin jaren zeventig begonnen Europeanen en Amerikanen zich in de sport te verdiepen. In diezelfde periode werd het muaythai in Nederland geïntroduceerd, waar aanpassingen van het reglement de weg vrijmaakten voor het kickboksen. Bepaalde technieken verdwenen uit het wedstrijdprogramma en de traditionele rituele dansen werden weggelaten. Zo ontstond uit het Thaise boksen een eigen Nederlandse tak, waarover meer te vinden is in het overzicht van de geschiedenis van het kickboksen.

De Nederlandse namen in de sport spreken voor zich: Ramon Dekkers, Rob Kaman, Rayen Simson, Ilonka Elmont en Jorina Baars. De succesvolste Belgische beoefenaar is Youssef Boughanem, die kampioen werd in zowel het Lumpinee- als het Rajadamnern-stadion, de twee zalen waar een titel in het muaythai het zwaarst weegt.

Wat de bronnen niet vertellen

De internationale organisatie van de sport rust op een handvol bonden, waaronder de WMC, WBC Muay Thai, WMF en IFMA. Over de precieze ontstaansdatum van die organisaties en over details zoals de lengte van de rondes in de vroege wedstrijden publiceren de geraadpleegde bronnen geen gegevens. Ook over eventueel eerder handschoengebruik vóór de codificatie onder Rama VII schrijven de bronnen niets. De Engelse Wikipedia-pagina over Muay Thai bevat naast deze punten de verdere chronologie van de twintigste en eenentwintigste eeuw, met de internationale doorbraak en de erkenning door het IOC, en is de bron om die ontwikkelingen in detail na te gaan.