Het ontstaan van het kickboksen in Nederland

Waar komt het woord kickboksen vandaan?

De sport kent zijn oorsprong in Japan en de Verenigde Staten en wordt begin jaren zeventig populair, maar het woord zelf heeft één geboorteland. In de jaren vijftig legt de Japanse karateka Tatsuo Yamada de basis voor een sport die karate en muay thai mengt. De bokspromotor Osamu Noguchi pakt de gedachte op, bestudeert het muay thai en ontwikkelt een gemengde vechtkunst die hij kick boxing noemt. De term is een Japans anglicisme uit de jaren zestig en geen vertaling van een oudere Thaise of Chinese naam.

De organisatie volgt al snel. In 1966 richt Noguchi de Kickboxing Association op, de eerste sanctionerende bond van de sport. Op 11 april 1966 vindt in Osaka het eerste kickboksevenement plaats. De Verenigde Staten volgen op 17 januari 1970, wanneer Joe Lewis het opneemt tegen Greg Baines in de eerste Amerikaanse partij van deze sport.

Twee data voor één expeditie naar Thailand

Voordat Nederland een rol speelt, is er een avond in Thailand die de latere sport mee heeft bepaald. Op 12 februari 1963, aldus de Engelse Wikipedia, vinden de 'Karate vs. Muay Thai'-partijen plaats. Drie karateka's van de Oyama-dojo, later kyokushin, reizen naar het Lumpinee-stadion. Kenji Kurosaki vecht mee en wordt door een elleboog knock-out geslagen.

De bronnen geven hier twee data. Dezelfde expeditie staat in een andere geraadpleegde bron op februari 1964, met meer details: Kurosaki leidt dan Nakamura en Fujihira naar Thailand, treft in het Lumpinee-stadion Rawee Dechechai op muay-thai-regels en verliest op KO na een elleboog. Beide jaartallen staan in dit stuk naast elkaar, want weglaten zou een keuze zijn die geen van de bronnen dekt.

Wie bracht het kickboksen naar Nederland?

Twee trainers uit Amsterdam. Het kickboksen in Nederland werd geïntroduceerd door Jan Plas, van de Mejiro Gym, en Thom Harinck, van sportschool Chakuriki. In 1976 richten zij samen de NKBB op, de Nederlandse Kick Boxing Bond, en daarmee krijgt de sport in Nederland een eigen organisatie.

De stijl die de twee onderwijzen staat dichter bij Japan dan bij de Verenigde Staten. Nederlandse gyms als de Mejiro Gym zijn sterk beïnvloed door het Japanse kickboksen en door het kyokushin. De reis van de Oyama-dojo naar het Lumpinee-stadion is daarmee geen randverschijnsel, maar een stuk stamboom van de Amsterdamse scholen.

Jan Plas en een gym met een Japanse naam

Jan Plas wordt op 16 maart 1945 in Amsterdam geboren. Hij leert kyokushin karate van Jon Bluming en stapt daarna in de lessen van Kenji Kurosaki, de Japanner die in het Lumpinee-stadion op een elleboog verloor. In 1978 richt Plas de Mejiro Gym in Amsterdam op. De naam is geleend: de oorspronkelijke Mejiro Gym staat in Tokio en is door Kurosaki opgericht. Wat die Japanse lijn betekent voor de regels die hier gelden, staat bij de komst van de sport naar Nederland.

Plas blijft van 1976 tot 2008 actief als beoefenaar en trainer. Onder zijn leiding komen vechters op die de Nederlandse sport decennialang dragen: Lucien Carbin, Rob Kaman, Fred Royers, André Mannaart, Ivan Hippolyte, Ernesto Hoost en Peter Aerts. André Mannaart wordt later een van de hoofdtrainers van de gym; wanneer zijn trainerschap begint, vermelden de geraadpleegde bronnen niet. De school reikt op den duur verder dan Amsterdam. Wanneer de vestiging in Leeuwarden opende is evenmin opgeschreven, maar in 2020 opent de Mejiro Gym een vestiging op Bali. Op 1 september 2010 sterft Jan Plas in Zwaag, 65 jaar oud.

Chakuriki, of kracht lenen

Thom Harinck wordt op 22 december 1943 in Den Haag geboren. In 1972 richt hij in Amsterdam de Chakuriki Gym op. De naam komt van shakuriki (借力), 'kracht lenen', en de school doet wat de naam belooft: boksen, kyokushin karate, judo, jujutsu en worstelen smelten samen tot Harincks eigen stijl. Later voegt hij muay thai en savate toe en wordt de school een kickboksschool.

Harinck zoekt het muay thai ook op in het land van herkomst. Hij reist naar Thailand en ontvangt daar, als een van de eerste buitenlanders, de graad van grootmeester in het muay thai. Een jaartal voor die erkenning ontbreekt in de bronnen. Bij hem trainen Peter Aerts, Branko Cikatić, Gilbert Ballantine, Jérôme Le Banner, Badr Hari en Hesdy Gerges; een andere bron noemt daarnaast Melvin Manhoef en Pedro Rizzo.

De latere jaren van Harinck vormen zelf een tijdlijn. In 1999 verkoopt hij de gym. In 2002 richt hij met Chris Dolman een nieuwe Chakuriki/Pancration Gym op. In 2012 verlaat hij die school, waarna Dolman die volledig overneemt en ombouwt tot Pancration. In april 2013 kondigt Harinck zijn pensioen aan, op negenenzestigjarige leeftijd. In januari 2016 pakt hij het coachen weer op. In mei 2016 verschijnen zijn memoires, in juni 2020 een herziene uitgave.

De bonden op een rij

Rond de sport ontstaat een hele reeks organisaties, in Nederland net als daarbuiten. De grote internationale bonden zijn de WAKO, de WKA en de ISKA, en er is geen sprake van één wereldkampioenschap kickboksen. De regels verschillen per organisatie. Anders dan bij het traditionele thaiboksen zijn elleboogstoten in het kickboksen niet toegestaan. Het wapen waarop Kenji Kurosaki in het Lumpinee-stadion verloor, is in deze sport verboden.

De ontstaansgeschiedenis in jaartallen:

Wat er verder op de Engelse pagina staat

De meeste feiten in dit stuk komen van de Engelse Wikipedia-pagina over kickboxing. Dat artikel behandelt de sport als geheel en niet alleen de Nederlandse lijn. De lezer vindt er de Japanse jaren zestig met Tatsuo Yamada en Osamu Noguchi, de eerste bond uit 1966, de Amerikaanse tak die begint bij Joe Lewis tegen Greg Baines, en de beschrijving van hoe Nederlandse gyms zoals de Mejiro Gym zijn geworteld in het Japanse kickboksen en het kyokushin.

Wie de feiten wil wegen, legt de vier bronnen onderaan deze pagina naast elkaar. Voor de expeditie naar het Lumpinee-stadion levert dat meteen iets op: de ene bron geeft 12 februari 1963, de andere februari 1964. Beide jaartallen staan in dit stuk, met hun herkomst erbij. Meer zekerheid dan die twee data biedt geen van de bronnen, en dat is precies wat een naslag als deze kan melden.